Van de tien in het verleden van ”moderne stervormige’ vestingwerken voorziene steden, en één dorp, in Zuid-Holland, zijn van slechts drie van hen de vestingwerken nog grotendeels intact; Brielle, Nieuwpoort en Hellevoetsluis. Terwijl de meeste andere Zuid-Hollandse vestingsteden ontmanteld zijn, resteren In Gorinchem en Schoonhoven nog wel grote delen van de vestingwerken. Deze vijf mooiste vestingplaatsen van Zuid-Holland behoren tevens tot de mooiste historische woonplaatsen van Zuid-Holland, terwijl de vier vestingsteden tevens tot de kleinste steden van Zuid-Holland behoren.
Daarenboven liggen direct zuidelijk van Zuid-Holland twee, van origine (Zuid-)Hollandse vestingsteden; Geertruidenberg en Woudrichem. Deze steden zijn bij de oprichting van het Koninkrijk der Nederlanden in 1815 in de nieuw gevormde provincie in Noord-Brabant ingedeeld.
Top 5 – Mooiste vestingplaatsen van Zuid-Holland
De mooiste vestingplaatsen van Zuid-Holland zijn gerangschikt op de intactheid van de vestingwerken en de monumentendichtheid binnen de historische vesting.
Het Verhaal van de mooiste vestingplaatsen van Zuid-Holland
Van de 22 historische steden in Zuid-Holland, werden er tien in de loop van de 16e/17e-eeuw voorzien van ‘moderne’ gebastioneerde vestingwerken, zodat deze steden ook bestand waren tegen de nieuwe manier van oorlogsvoering na de introductie van buskruit. In veel gevallen werd de historische stadskern, al dan niet reeds omringd door een stadsmuur en stadsgracht, eveneens volledig omringd door gebastioneerde vestingwallen met daarnaast een vestinggracht.
Echter, in een aantal steden, waaronder Delft, Rotterdam en Gouda, stelde de modernisering van de vestingwerken van de stad niet heel meer voor dan de aanleg van een enkel bastion of ravelijn buiten de middeleeuwse stadsmuur, die tegenwoordig zowat onherkenbaar zijn. Zo werd naast de kern van Maassluis een, inmiddels verdwenen, omgrachte schans aangelegd, ter plaatse van het huidige Kerkeiland, van waaruit samen met de vestingstad Brielle de Maasmonding werd bewaakt.
Van Zuid-Hollands’ grootste vestingstad, Leiden, resteren goeddeels alleen de vestinggracht en twee vestingpoorten.
Van de historische steden die (bijna) volledig omringd zijn geweest do door gebastioneerde vestingwerken, is dit slechts bij Brielle en Nieuwpoort nog altijd het geval. Ook de historische kern van Hellevoetsluis is nog altijd volledig omringd door vestingwerken, maar deze woonplaats is altijd een dorp gebleven.
Het beperkte aantal vestingsteden in Zuid-Holland, belangrijk onderdeel van het historische economische hart van Nederland, is mede het resultaat van het feit dat men voor de verdediging van het Graafschap Holland vanaf 1672 in grote mate vertrouwde op de Oude, en later Nieuwe, Hollandse Waterlinies. Veel van de vestingsteden die onderdeel waren van de Hollandse waterlinies liggen ten oosten van Zuid-Holland, Zoals Woerden en Oudewater. Slechts Schoonhoven, Nieuwpoort en Gorinchem liggen op Zuid-Hollands’ grondgebied, terwijl Woudrichem in 1815 werd overgedragen naar de toen nieuw gevormde provincie Noord-Brabant.
