Van de drie in het verleden van ‘moderne’ gebastioneerde vestingwerken voorziene historische steden in Groningen, en vier Groninger garnizoenssteden, is er slechts één vestingplaats waarvan de vestingwerken, na een grootschalige reconstructie, intact zijn: Bourtange.
In de andere vier voormalige vestingplaatsen resteren in de meeste gevallen slechts (kleine) gedeeltes van de vestinggrachten en/of vestingwallen. Vier van de Groningse vestingsteden, Bourtange, Oudeschans, Groningen en Bad Nieuweschans behoren op basis van de monumentendichtheid in hun historische kern, ook tot de mooiste historische woonplaatsen van de provincie Groningen.
Top 5 – Mooiste vestingsteden van de provincie Groningen
De mooiste vestingplaatsen van Overijsselzijn gerangschikt op de intactheid van de vestingwerken en de monumentendichtheid binnen de historische vesting.
Het Verhaal van de mooiste vestingplaatsen van de provincie Groningen
Van de vijf historische steden in de provincie Groningen werden er tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) drie voorzien van ‘stervormige’ gebastioneerde vestingwerken zodat ze bestand waren tegen de nieuwe manier van oorlogvoering na de introductie van het buskruit; (Groningen, Winschoten en Delfzijl.
Daarnaast werd toen ook Zoutkamp deels voorzien van gebastioneerde vestingwerken. Dit vissersdorpje lag strategisch bij de monding van het Reitdiep in de Lauwerszee, tot de aanleg van het Eemskanaal (1876) de enige verbinding van de stad Groningen met de open zee.
De andere drie Groningse vestingsteden (Bad Nieuweschans, Oudeschans en Bourtange) zijn garnizoenssteden, die onderdeel waren van de Linie van de Eems. Deze verdedigingslinie was aan het einde van de zestiende eeuw aangelegd om de provincies Groningen, Friesland en Drenthe te beschermen tegen aanvallen van Spaansgezinden vanuit het oosten. Deze linie bestond uit een twintigtal losse verdedigingswerken bij strategische toegangswegen door het uitgestrekte, grotendeels ontoegankelijke, Bourtangermoeras op de grens van Nederland en Duitsland. De Linie van de Eems liep van Bad Nieuwe Schans naar vestingstad Coevorden in Drenthe en Ommerschans in Overijssel.
Alhoewel naar de Groninger garnizoenssteden in de Linie van de Eems vaak (vesting-)stad worden genoemd, hebben geen van deze voormalige soldatendorpen, waar de gezinnen van de militairen van het garnizoen woonden, historische stadsrechten.
Ook een eeuw later was deze verdedigingslinie nog steeds belangrijk. Oostelijk van de Noord-Nederlandse grens lag toen het uitgestrekte Bisdom Münster, geleid door de oorlogszuchtige Prins-bisschop van Münster, ‘Bommen Berend’. Zijn troepen hebbend diverse steden in Noordoost Nederland belegerd, waaronder de stad Groningen in 1672.
Naast gebastioneerde garnizoenssteden, bestonden de meeste andere verdedigingswerken van de Linie van de Eems uit vrij eenvoudige verdedigingswerken, zoals (omgrachte) vierkante veldschansen en redoutes, het tegenovergestelde van de eens zeer omvangrijke vestingwerken rond de stad Groningen met eens wel 17 bastions.
Van de zeven Groninger vestingplaatsen resteren in de meeste gevallen nog slechts gedeeltes van de vestinggrachten en/of vestingwallen, terwijl in Winschoten en Zoutkamp zelfs zo goed als niets herinnert aan de vestingdagen van weleer.
Van slechts één vestingplaats in de provincie Groningen zijn de vestingwerken, na een grootschalige reconstructie tussen 1967 en 1992 weer intact: Bourtange. Dit is met een zodanige mate van perfectie gedaan, dat een vestingplaats als Oudeschans misschien nog wel een authentieker voorkomen heeft.
