Utrecht is, na Noord-Holland, de provincie met de hoogste monumentendichtheid van Nederland. Deze provincie kent tientallen steden, stadjes en historische dorpen waar het is alsof je teruggaat in de tijd. De meeste van deze sfeervolle oude woonplaatsen hebben de status van beschermd dorps- of stadsgezicht, als erkenning van hun cultuurhistorische waarde. De monumentendichtheid is een goede maat om deze mooie historische dorpen en steden te rangschikken.
Veel van de mooiste historische dorpen en steden in Utrecht liggen langs belangrijke historische land- en waterwegen, zoals De Utrechtse Vecht. Daarnaast kent deze provincie een gevarieerde landschap waar in de zeventiende eeuw vele buitenplaatsen zijn gebouwd. Veel van de mooie historische woonplaatsen in de provincie Utrecht liggen dan ook in één van de buitenplaatszones van deze provincie.
Top 25 – Historische woonplaatsen met de hoogste monumentendichtheid in de provincie Utrecht
- Utrecht (2.010)
- Linschoten (1.929)
- Maarssen (1.068)
- Ameide (1.000)
- Amersfoort (999)
- Vianen (945)
- IJsselstein (814).
- Kockengen (788)
- Wijk bij Duurstede (667)
- Oudewater (635)
- Loenersloot (600)
- Amerongen (524)
- Loenen aan de Vecht (446)
- Oud-Zuilen (358)
- Jaarsveld (306)
- Haarzuilens (303)
- Vreeland (276)
- Cothen (275)
- Westbroek (250)
- Baambrugge (244)
- Blauwkapel (243)
- Werkhoven (240)
- Abcoude (230)
- Soest (188)
- Vreeswijk (142)
- Nieuwersluis (133)
De mooiste historische woonplaatsen van de provincie Utrecht zijn gerangschikt op hun monumentendichtheid (aantal/100 hectare landoppervlak) in de historische woonkern van de plaats. Historische woonplaatsen zijn gehuchten, dorpen en steden waarvan de historische woonkern erkend is als beschermd stads- of dorpsgezicht.
oonplaatsen, waarvan de historisch kern de status van beschermd stads- of dorpsgezicht heeft, gerangschikt op hun monumentendichtheid (aantal onroerend goed rijksmonumenten in de woonplaats per 100 hectare landoppervlak.)
Het Verhaal van de mooiste historische dorpen en steden in de provincie Utrecht
Wat direct opvalt aan de ranglijst met 25 historische steden en dorpen in de provincie Utrecht, is het grote aandeel aan mooie historische plaatsen dat in een buitenplaatsenzone ligt. Dit waren vanuit de stad goed bereikbare gebieden met een gevarieerd landschap waar gefortuneerde stedelingen, in het bijzonder uit de steden Utrecht en Amsterdam, in de zeventiende eeuw hun zomerverblijven lieten bouwen. Deze mooie historische woonplaatsen staan in het bijzonder in de buitenplaatszones (i) Vecht, langs De Utrechtse Vecht en haar zijrivier de Angstel (met wel 9 mooie historische plaatsen), (ii) Stichtse Lustwarande, in het overgangsgebied tussen de Utrechtse Heuvelrug en de komgronden van de (Kromme) Rijn, en (iii) de Laagte van Pijnenburg, in het overgangsgebied tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei (de laatste twee zones met elk 2 plaatsen). In de ranglijst van dorpen met de meeste historische buitenplaatsen van Nederland, staan dan ook vijf Utrechtse dorpen (i.e. Zeist, Driebergen-Rijssenburg, Maarssen, Breukelen en Nieuwersluis) die tevens in de lijst van 25 mooiste historische woonplaatsen in de provincie Utrecht staan.
Daarnaast zijn de helft van de mooiste historische woonplaatsen in de provincie Utrecht, en in het bijzonder de steden, ontstaan bij een, in veel gevallen inmiddels verdwenen, middeleeuws kasteel. Deze kastelen stonden op strategische locaties langs de belangrijke middeleeuwse vaarwegen, i.e. de Nederrijn/Kromme Rijn/Lek, de Vecht/Angstel en de Linge. Lang niet al deze mooie historische stadjes in de provincie Utrecht zijn uitgegroeid tot volwaardige steden, en drie van hen (Vreeland, Ameide en Oudewater), staan tevens in de ranglijst van kleinste steden van de provincie Utrecht.
Ook ligt de Nieuwe Hollandse Waterlinie, met bijbehorende forten en inundatiesluizen, op het grondgebied van veel van de mooiste historische dorpen van de provincie Utrecht (i.e. Bunnik, Blauwkapel, Vreeswijk, Nieuwersluis en Nigtevecht), waarvoor aan het einde van de negentiende eeuw sluizen en forten werden aangelegd of bestaande infrastructuur werd aangepast.
De mooiste historische steden en dorpen van de provincie Utrecht
Utrecht – Eén van de oudste steden van Nederland
Utrecht (Regio Utrecht Stad) is ontstaan als handelsnederzetting bij de Kromme Rijn. Rond 50 n. Chr bouwden de Romeinen bij het huidige Domplein een castellum als onderdeel van de limes. Later zetelden hier eeuwenlang de bisschoppen van Utrecht en bestuurden zij het Sticht Utrecht.
De provinciehoofdstad Utrecht is met 1506 rijksmonumenten, de woonplaats met de meeste monumenten van de provincie Utrecht.
Wat is er te Zien en Doen in Utrecht (Domplein bij 9, Utrecht)?
Linschoten – Vaardorp aan belangrijke binnenvaartroute
Linschoten (Regio Oude Rijn) is een dorp dat is ontstaan op de oeverwal langs het sterk meanderende Lange Linschoten, eeuwenlang een belangrijke vaarroute die de Hollandsche IJssel met de Oude Rijn, in de vroege middeleeuwen de hoofdstroom van de Rijn, verbond. De brede oeverwallen aan beide zijden van dit riviertje, dat in het dorp overgaat in de Korte Linschoten, dienden in de elfde eeuw als ontginningsbasis van de, door de bisschop van Utrecht geregistreerde, cope-ontginning van het omliggende uitgestrekte laagveenmoerasgebied.
De Lange Linschoten, een voormalige Rijntak, stroomde door het grensgebied tussen het Sticht Utrecht en Holland, en verbond o.a. het florerende handelsstadje Oudewater aan de Hollandsche IJssel met Woerden aan de Oude Rijn. De Lange Linschoten werd nog eens extra belangrijk nadat in 1122 de Kromme Rijn was afgedamd. Ongeveer halverwege Oudewater en Woerden werd, ter plaatse van de huidige historische dorpskern, in de twaalfde eeuw Kasteel Linschoten gebouwd, dat in 1438 is gesloopt. Bij dit kasteel werd een kapel gesticht, die later is uitgebouwd tot de huidige Grote of Sint Janskerk, met daaromheen een nederzetting.
In 1617 haakte in de dorpskern van Linschoten bovendien de toen net aangelegde Montfoortse Vaart bij de overgang van de Lange naar de Korte Linschoten op deze riviertjes aan. Met deze vaart was ook het stadje Montfoort, het bestuurscentrum van het burggraafschap Montfoort, waar ook Linschoten onderdeel van was, een rechtstreekse verbinding met de Oude Rijn. Hiermee nam het belang van het vaardorp Linschoten als voorzieningencentrum verder toe.
Nog altijd is de oude kerk het centrum van de historische dorpskern van Linschoten, met tientallen monumentale boerderijen en woningen bij het Kerkplein aan de parallel aan de Lange Linschoten lopende Dorpstraat, met bruggen over en kades langs de Lange Linschoten en Montfoortse Vaart.
Vanaf 1628 kocht Johan Strick, die diverse bestuurlijke functies in Utrecht had, de heerlijkheid Linschoten en de naastgelegen heerlijkheden Polanen, Kromwijk en De Haar. Daarna liet hij in 1637, één kilometer zuidwestelijk van de dorpskern van Linschoten aan de Lange Linschoten, de buitenplaats Huis te Linschoten bouwen, met een omgracht kasteelachtig landhuis, bijgebouwen en pachtboerderijen.
Aan het begin van de negentiende eeuw werd de in eerste instantie in formele stijl aangelegde tuin, waarvan de kaarsrechte oprijlaan een restant is, binnen de singels rondom de buitenplaats omgevormd tot een besloten landschapspark met parkbos, weilanden en diverse waterpartijen. Toen werd ook achter Huis te Linschoten, in het verlengde van de oprit, een 500 meter lange ‘Grand Canal’ aangelegd. Buitenplaats en landerijen bleven 250 jaar via vererving eigendom van de familie Strick, waarna ze in 1891 werden verkocht. Sinds 1969 zijn de buitenplaats en het ruim 500 hectare grootte Landgoed Linschoten eigendom van de Stichting tot Behoud van het Landgoed Linschoten.
Wat is er te Zien en Doen in Linschoten (Kerkplein bij 35, Linschoten)?
Maarssen – Buitenplaatsencentrum langs De Vecht
Maarssen (Regio De Vecht) is een dorp aan De Vecht, ontstaan bij het voormalige kasteel Ter Meer (stond bij de Julianaweg).
Vanaf de zeventiende eeuw werden er aan deze rivier vele buitenplaatsen gesticht door rijke stedelingen. Hierdoor is Maarssen nog altijd één van de dorpen met de meeste historische buitenplaatsen van Nederland.
Wat is er te Zien en Doen in Maarssen (Diependaalsedijk bij 19, Maarssen)?
Ameide – Handelsstadje aan de Lek
Ameide (Regio Alblasserwaard) Is een klein handelsstadje, deels boerendorp, aan de Lek. Dit lokale handelscentrum kreeg rond 1330 stadsrechten en was daarnaast eeuwenlang het bestuurscentrum van het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard.
Het bijzonder fraaie, met wapenschilden gedecoreerde, stadhuis en gemeenlandshuis vormen nog altijd de historische stadskern van Ameide, één van de kleinste steden van de provincie Utrecht.
Ontdek en Beleef Ameide (Voorstraat bij 5, Ameide).
Amersfoort – Handelsstad aan de rand van de Veluwe
Amersfoort (Regio Eemland) is de tweede stad van de provincie Utrecht, zowel qua inwoners als qua rijksmonumenten. Amersfoort is ontstaan bij een doorwaardbare plaats door rivier de Eem, op de grens van de Gelderse Vallei en stuwwal de Utrechtse Heuvelrug. De nederzetting groeide al snel uit tot een regionaal handelscentrum, zeker nadat het in 1259 stadsrechten had gekregen.
De stad groeide zelfs zo snel dat, om het oppervlakte van de stad te vergroten, er in 1451 een tweede stadsmuur om de eerste stadsmuur heen werd gebouwd, met daarin de welbekende Koppelpoort. De eerst stadsmuur werd afgebroken, en met de stenen ervan werden op dezelfde plek diverse statige huizen aan de cirkelvormige straat Muurhuizen gebouwd.
Wat is er te Zien en Doen in Amersfoort (Hof bij 1, Amersfoort)?
Vianen – Hoofdstad van het voormalige ministaatje ‘Land van Vianen‘
Vianen (Regio Vijfherenland) was de hoofdstad van het voormalige, onafhankelijke ‘Land van Vianen’, gelegen aan de zuidzijde van de Lek. Deze vrije heerlijkheid werd bestuurd vanuit het inmiddels gesloopte Kasteel Batenstein in Vianen. Bij dit kasteel ontstond een nederzetting die rond 1335 stadsrechten kreeg.
De gecombineerde stads- en kasteelgracht is nog altijd aanwezig, en op meerdere plekken zijn nog restanten van de stadsmuur en muurtorens aanwezig. Ook stadspoort Lekpoort en de Hofpoort, toegangspoort tot het voormalige kasteelterrein in een hoek van dit bijna vierkante middeleeuwse stadje, bestaan nog altijd. Aan de centraal in het stadje gelegen langgerekte marktplaats staat het bijzonder opvallende vijftiende-eeuwse stadhuis met haar imposante voorgevel.
Wat is er te Zien en Doen in Vianen (Voorstraat bij 30, Vianen)?
Kockengen – Dorpje ingeklemd tussen twee afwateringskanalen
Kockengen is een dorp in het Groene Hart. Het ontstond in de 12e eeuw als ontginningsdorp nadat het er gelegen veenmoerasgebied, in het grensgebied tussen Holland en het Bisdom, werd ontgonnen. Om de pioniers aan te lokken had de bisschop het te ontginnen gebied de naam Cocagne, de Franse naam voor Luilekkerland gegeven, wat later verbasterde tot Kockengen.
Het dorp lag op de grens tussen twee polders, de Heycop (in het oosten) en de Bijleveld (in het westen). Toen aan het einde van 14e eeuw deze twee polders steeds meer problemen hadden om hun overtollige water op de zuidelijk van de polders gelegen Oude Rijn te lozen, werd een oplossing in noordelijke en oostelijke richting gezocht, naar respectievelijk de Amstel en de Utrechtse Vecht. Maar omdat de polder Heicop bij het bisdom Utrecht hoorde en de polder Bijleveld bij het graafschap Holland, werden er twee afzonderlijke afwateringskanalen, respectievelijk de Heicop en de Bijleveld genaamd, gegraven die kilometerslang parallel aan elkaar liepen.
Zo kwam de historische dorpskern van Kockengen, met vrij kleine woningen rond de dorpskerk, op een smalle strook land tussen deze twee kanalen te liggen. Langs beide zijden van de twee vaarten ontstond in het dorp een vrijwel gesloten bebouwing, met daartussen, aan de polderzijden, diverse grote boerderijen, menigmaal met een fraai voorhuis.
De afwateringskanalen werden ook belangrijke regionale vaarwegen, waardoor er allerlei extra bedrijvigheid in Kockengen ontstond en het dorp tot bloei kwam. Het van oorsprong boerendorp is in na de Tweede Wereldoorlog, door de aanleg van diverse nieuwbouwwijken noordoostelijk van de vaarten, flink gegroeid.
Wat is er te Zien en Doen in Kockengen (Kerkplein bij 9, Kockengen)?
Wijk bij Duurstede – Stadje bij imposante kasteelruïne
Wijk bij Duurstede (Regio Kromme Rijn) is een stad gelegen bij de splitsing van de Nederrijn in de Lek en de Kromme Rijn. De Kromme Rijn was in de vroege middeleeuwen de hoofdstroom van de Rijn, en toen lag op deze locatie de belangrijkste handelsplaats van Noordwest-Europa: Dorestad. Een combinatie van natuurlijke en politieke factoren leidde aan het einde van de negende eeuw tot het verval van Dorestad.
Rond 1230 werd nabij het voormalige Dorestad Kasteel Duurstede gebouwd, waarvan nog de kasteelruïne, met donjon en een fraaie hoektoren binnen een gebastioneerde omwalling, resteert. Wijk bij Duurstede, ontstond, zoals haar naam al aangeeft, als nederzetting bij dit kasteel en kreeg in 1300 stadsrechten. Delen van de toen aangelegde stadsmuur bestaan nog altijd, inclusief de tot korenmolen omgebouwde stadspoort Rijn en Lek bij de rivierhaven.
Wat is er te Zien en Doen in Wijk bij Duurstede ( Dijkstraat bij 29, Wijk bij Duurstede)?
Oudewater – Touwstad aan de Hollandse IJssel
Oudewater (Regio Lopikerwaard) is een stadje dat is ontstaan bij de samenvloeiing van het riviertje de Lange Linschoten met de Hollandse IJssel. Oudewater kwam vroeg tot bloei en had al in 1293 een Lombardenhuis, een middeleeuws geldwisselkantoor waar internationale handelaren munten uit hun eigen land konden omwisselen voor lokale munten.
Maar Oudewater is altijd een klein stadje gebleven en is zelfs één van de kleinste steden van de provincie Utrecht. In de historische stadskern van Oudewater bevinden zich ruim 100 rijksmonumenten, die een goed beeld geven van de eeuwenlange welvaart in het kleine stadje, mede vanwege de bloei van Oudewaters’ touwindustrie die in de Gouden Eeuw touwen voor de VOC-schepen produceerden.
Lees meer over Oudewater (Leeuweringerstraat 10, Oudewater).
Loenersloot – Kasteeldorp langs de Angstel
Loenersloot (Regio De Vecht) is een kasteeldorp aan het riviertje de Angstel, dat onderdeel was van de rechtstreekse binnenvaarroute tussen Utrecht en Amsterdam. Kasteel Loenersloot, dat in eerste instantie slechts een bestond uit de nog altijd aanwezige imposante dertiende-eeuwse woontoren (donjon), werd dan ook gebouwd op een locatie die ideaal was voor het heffen van tol op dit riviertje. De tolbrug over de Angstel, met naastgelegen tolhuis annex brugwachterswoning, staan nog altijd aan het begin van de oprijlaan naar het kasteel.
Aan de andere oever van de Angstel ontstond de nederzetting Loenersloot. Rond 1775 is het kasteel in de buitenplaats Loenersloot getransformeerd, met de donjon opgenomen in het nieuwe landhuis.
Wat is er te Zien en Doen in Loenersloot (Rijksstraatweg bij 211, Loenersloot)?
Amerongen – Kasteeldorp op de grens van uiterwaarden en stuwwal
Amerongen (Regio Utrechtse Heuvelrug) is een kasteeldorp naast het in de uiterwaarden van de Nederrijn gelegen Kasteel Amerongen. Dit kasteel werd in 1286 gebouwd bij het toen al bestaande dorp Amerongen dat zich onderaan de helling van stuwwal de Utrechtse Heuvelrug bevond.
Kasteel Amerongen is diverse malen verwoest en herbouwd, om rond 1675 herbouwd te worden als buitenplaats. Deze bijzonder fraaie historische buitenplaats behoort tot de Top 100 van meest bijzondere rijksmonumenten van Nederland. De toegang tot Kasteel Amerongen bevind zich op 200 meter van de Andrieskerk, waartegen in 1527 een imposante, 55 meter hoge, kerktoren is gebouwd. Kasteel en kerk liggen in de historische dorpskern van Amerongen.
Wat is er te Zien en Doen in Amerongen (Hof bij 16, Amerongen)?
Loenen aan de Vecht – Buitenplaatsdorp aan De Vecht
Loenen aan de Vecht (Regio De Vecht) Is ontstaan bij het voormalige Kasteel Kronenburg (stond zuidelijk van de Cronenburgherlaan). Vanaf de zeventiende eeuw werden er aan De Vecht, in Loenen diverse buitenplaatsen gesticht, waarvan nog drie grotere historische buitenplaatsen resteren.
Wat is er te Zien en Doen in Loenen aan de Vecht (Dorpsstraat bij 49, Loenen aan de Vecht)?
Oud-Zuilen – Kasteeldorp aan De Vecht
Oud-Zuilen (Regio De Vecht) is een een dorp dat ontstaan is naast het tot historische buitenplaats verbouwde Slot Zuylen. De invloed van de kasteelheren van Slot Zuylen op dit historische kasteeldorpje is nog altijd goed zichtbaar.
Wat is er te Zien en Doen in Oud-Zuilen (Tournooiveld bij 1, Oud Zuilen)?
Jaarsveld – Kasteeldorp en centrum van een uniek dijkbewakingscomplex
Jaarsveld (Regio Lopikerwaard) is een dorpje aan de Lek dat ontstaan is bij het voormalige Kasteel Veldenstein, waarvan de omgrachte kasteelplaats tegenwoordig deel uitmaakt van de tuinen van buitenplaats Jaarsveld.
Jaarsveld is bovendien het centrum van een uniek middeleeuws dijkbewakingscomplex om te voorkomen dat de Lekdijken doorbraken waardoor Holland grotendeels onder water kwam te staan.
Ontdek en Beleef Jaarsveld (Kerkstraat bij 5, Jaarsveld).
Haarzuilens – Verplaatst kasteeldorp
Haarzuilens (Regio Oude Rijn) is een kasteeldorp bij Kasteel De Haar, dat is ontstaan op een brede stroomrug van de Oude Rijn. Nadat het zwaar vervallen kasteel vanaf 1892 werd herbouwd in middeleeuwse stijl, maar met alle mogelijke comfort en luxe van die tijd, werd het originele dorp Haarzuilens afgebroken om plaats te maken voor de kasteeltuin.
Het dorp werd oostelijk van het kasteel herbouwd, eveneens in middeleeuwse stijl, met centraal de brink met dorpspomp en daaromheen de woonhuizen en dorpsherberg.
Wat is er te Zien en Doen in Haarzuilens (Brink bij 2, Haarzuilens)?
Vreeland – Stadje aan de Vecht
Vreeland (Regio De Vecht) Is ontstaan bij het voormalige Kasteel Vredelant. Dit strategisch gelegen kasteel diende als militair steunpunt in het grensgebied tussen het Nedersticht en het Graafschap Holland. In ruil voor de belofte dat de inwoners desgevraagd de bisschoppen van Utrecht militair zouden ondersteunden, kreeg Vreeland in 1265 stadsrechten.
Maar mede door de opkomst van Amsterdam heeft Vreeland, één van de kleinste steden van de provincie Utrecht, zich nooit tot stad ontwikkeld. Wel werden er hier in de zeventiende eeuw langs De Vecht diverse buitenplaatsen in Vreeland gesticht, waarvan er tegenwoordig nog vijf resteren.
Wat is er te Zien en Doen in Vreeland (Voorstraat 15, Vreeland).
Baambrugge – Kerkdorp aan de Angstel
Baambrugge (Regio De Vecht) is een dorp ontstaan op de oeverwallen aan beide zijden van een bocht in de Angstel. Het kerkdorpje had een verzorgende functie voor het omringende gebied.
Nadat de Angstel in de zeventiende eeuw in trek raakte als locatie voor de bouw van zomerverblijven voor welgestelde stedelingen werden op Baambrugges’ grondgebied tientallen buitenplaatsen aangelegd. Het merendeel hiervan is inmiddels verdwenen, maar de historische buitenplaats Valkenheining bestaat nog altijd.
Wat is er te Zien en Doen in Baambrugge (Dorpsstraat bij 2, Baambrugge)?
Blauwkapel – Van middeleeuws kerkdorp tot schansdorp voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie
Blauwkapel (Regio Utrecht Stad) is een schansdorp rond het middeleeuwse kerkdorp Voordorp bij de ‘Blauwkapel’.
Dit kerkdorp werd rond 1820, als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, getransformeerd in een omgracht schansdorp met fort, dat werd vernoemd naar de aan de binnenzijde blauw geverfde kapel uit 1451. Later werd dit schansdorp onderdeel van de stad Utrecht.
Wat is er te Zien en Doen in Blauwkapel (Kapeldwarsweg 21, Utrecht)?
Vreeswijk – Doorvoerhaven voor de stad Utrecht
Vreeswijk (Regio Nederrijn en Lek) is een middeleeuws dorp aan de Lek, dat in 1971 werd opgenomen in de groeikern Nieuwegein. Het historische dorp ontstond bij de toegangssluis naar de in 1127 gegraven Vaartse Rijn, één van de oudste kanalen van Nederland. Dit kanaal verbond de Rijn met de stad Utrecht en De Vecht. Daarnaast is Vreeswijk het eindpunt van Lekdijk-bewakingscomplex Jaarsveld.
Al in de zestiende eeuw werd noordoostelijk van Vreeswijk een verdedigingswerk voor deze strategische locatie aangelegd dat, toen het deel ging uitmaken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, in 1856 werd aangepast tot het huidige Fort Vreeswijk. De schutsluis en achterliggende binnenhaven vormen nog altijd de historische kern van dit eens zelfstandige dorp.
Wat is er te Zien en Doen in Vreeswijk (Dorpsstraat bij 28, Nieuwegein)?
Nieuwersluis – Dorp bij schutsluis in historische vaartroute
Nieuwersluis (Regio De Vecht) is een dorp aan De Vecht, dat ontstond bij een schutsluis in de in 1446 gegraven Nieuwe Wetering. Deze waterweg verbind De Vecht met het riviertje de Angstel en verving de Stadswetering bij Breukelen. De Angstel was een belangrijk onderdeel van de historische binnenvaarroute tussen Utrecht en Amsterdam. In de zeventiende eeuw zijn bij Nieuwersluis verschillende buitenplaatsen aangelegd, waarvan er nog diverse resteren waardoor Nieuwersluis één van de dorpen met de meeste historische buitenplaatsen van Nederland is.
De schutsluis van Nieuwersluis werd later ook vanuit militair oogpunt belangrijk, toen het tevens een inundatiesluis werd voor de Oude, en later de Nieuwe, Hollandse Waterlinies. In de historische dorpskern werd dan ook rond 1850, het omgrachte Fort Nieuwersluis bij deze sluis aangelegd.
Wat is er te Zien en Doen in Nieuwersluis (Grachtje bij 1, Nieuwersluis )?
