Zeeland is de Nederlandse provincie met de grootste stedendichtheid: 14 steden/100.000 hectare. De meeste van deze middeleeuwse steden hebben echter nog geen 5.000 inwoners, en dit nog buiten de twee verdronken steden Hughevliet en Reimerswaal.
Zeeland bestond in de middeleeuwen uit tientallen eilanden en was al vroeg een belangrijk handelsgebied. Aan 25 van de er aanwezige handelsnederzettingen werden stadsrechten verleend.
Maar door verzanding en inpoldering van de kreken waaraan deze handelsstadjes lagen, nam hun belang af en verpieterden ze in veel gevallen tot tot plattelandsdorpjes. Zeker na de watersnoodramp van 1953 is er in diverse gevallen dan ook nog maar weinig terug te zien van hun eens rijke handels-, en soms ook militaire, verleden.
Top 10 – Kleinste Steden van Zeeland
- Sint Anna ter Muiden (Zeeuws-Vlaanderen).
- Brouwershaven (Schouwen-Duivenland).
- Biervliet (Zeeuws-Vlaanderen).
- Zoutelande (Walcheren).
- Veere (Walcheren).
- Domburg (Walcheren).
- Philippine (Zeeuws-Vlaanderen).
- IJzendijke (Zeeuws-Vlaanderen).
- Aardenburg (Zeeuws-Vlaanderen).
- Sluis (Zeeuws-Vlaanderen).
De kleinste steden van Zeeland zijn gerangschikt op het aantal inwoners in hun woonkern.
Het Verhaal van de Zeeuwse steden
Eeuwenlang lag Zeeland open en bloot in de brede Rijn-Maas-Scheldedelta. Het gebied bestond uit tientallen eilanden die van elkaar gescheiden waren door diepe, en minder diepe, getijdegeulen en kreken. Langs de Noordzeekust en op de kwelderwallen langs deze watergeulen, ontstonden handelsnederzettingen waar agrarische producten uit hun achterland, in het bijzonder wol voor de Vlaamse, maar ook Engelse, lakenindustrie, werden verhandeld. Hierdoor groeide Zeeland al vroeg uit tot een belangrijke handelsregio.
Bovendien was dit eilandengebied een belangrijk onderdeel van de binnenvaartroute tussen het al vroeg zeer welvarende Vlaanderen, en Holland, de steden in het rivierengebied en het Duitse achterland. Bovendien was de vaarroute tussen de eilanden door, sneller en vooral veel veiliger dan de route langs de kust, mede vanwege de in die tijd amper zeewaardige schepen. Al dit vaarverkeer gaf nog eens een extra boost aan de Zeeuwse handel.
Zeeland trok dan ook al vroeg de aandacht van de machthebbers, en het gebied werd eeuwenlang betwist door de graven van Vlaanderen en die van Holland. Het verlenen van stadsrechten was daarom vaak ook een manier om zich van de loyaliteit van haar inwoners te verzekeren.
In de loop der eeuwen werden door inpoldering, de kreken waaraan deze handelsstadjes lagen in veel gevallen afgesloten door dijken en dammen. Bovendien slibden veel van deze kreken in de loop der tijd dicht. Hierdoor hadden de in de middeleeuwen ontstane handelsstadjes lang niet altijd een open verbinding met de doorgaande vaarroutes meer, en nam hun belang af. Daarnaast werden veel van deze stadjes (deels) verwoest door de vele tientallen stormvloeden die Zeeland door de eeuwen heen hebben getroffen, waaronder de watersnoodramp van 1953.
Hierdoor lijken veel van de kleinste Zeeuwse stadjes tegenwoordig meer op een dorp dan op een stad. Diverse van deze stadjes zijn tegenwoordig bovendien kleiner dan in het verleden. Slechts enkele Zeeuwse steden, die direct langs doorgaande vaarroutes lagen of er een goede verbinding mee bleven houden, groeiden uit tot grote handelssteden, waaronder Middelburg, Vlissingen en Goes.
De verhalen van de kleinste steden van Zeeland
Sint Anna ter Muiden – Verschrompeld historisch handelsstadje en voorhaven van Brugge
Sint Anna ter Muiden is een middeleeuws handelsstadje rond een centraal gelegen marktveld.
Het kleine stadje met slechts 40 inwoners, is zelfs één van de kleinste steden van Nederland, lag aan de later verzande zeearm het Zwin, de toenmalige vaarweg naar Brugge, in de middeleeuwen één van de belangrijkste internationale handelsmetropolen van Europa. Nadat het Zwin verzande, verpieterde Sint Anna ter Muiden, maar het is nog altijd één van de mooiste historische woonplaatsen van Zeeland.
Wil je meer weten over Sint Anna ter Muiden en wat er in dit stadje te zien en doen is? Lees dan dit artikel van DiscoverNL.
Brouwershaven – Marktstadje aan het Grevelingenmeer
Brouwershaven is een middeleeuws stadje met 1.200 inwoners aan de noordkust van het eiland Schouwen-Duiveland, aan de voormalige Noordzeearm de Grevelingen. De historische stadskern ligt rondom de stadshaven en het naastgelegen marktplein.
Brouwershaven heeft een beschermd stadsgezicht en is één van de kleinste vestingsteden van Nederland en één van de mooiste historische woonplaatsen van Zeeland. Het vestingstadje is tegenwoordig een belangrijk watersportcentrum.
Biervliet – Marktstadje bij de Westerschelde
Biervliet is een marktstadje met 1.255 inwoners. Het voormalige vestingstadje is ontstaan langs een, inmiddels gekanaliseerde, kleine kreek en zijgeul van de Westerschelde.
Zoutelande – kuststadje bij de monding van de Westerschelde
Zoutelande is een kuststadje op Walcheren met 1.325 inwoners. Het ligt aan de noordkant van de monding van de Westerschelde in de Noordzee. In een tijd dat veel schepen nog op het strand aanlanden, was het al vroeg een handelsnederzetting, dat, net als de naastgelegen kuststadjes Westkapelle en Domburg, rond 1250 stadsrechten kreeg.
Zoutelande is door afkalving van de kust in de loop der eeuwen steeds verder landinwaarts verplaatst. Het stadje kent slechts 3 rijksmonumenten, waaronder de tegenwoordig naast de zeedijk gelegen Catharinakerk, waarvan de toren deels uit 1270 stamt.
Zoutelande ligt noordwestelijk van de duinen van Groot-Valkenisse, het hoogste punt van Zeeland.
Veere – Vestingstad met innige relatie met Schotland
Veere is een stadje met met 1.420 inwoners en één van de mooiste, en kleinste, vestingsteden van Nederland. Deze, aan de noordoostkust van Walcheren gelegen, handelsstad wordt langs het Veerse Meer nog omgeven door haar middeleeuwse stadsmuur met de imposante Campveerse toren.
Veere is tevens één van de mooiste historische woonplaatsen van Zeeland, mede door het uitermate fraaie laat-gotische Stadhuis van Veere, dat in de top 100 van meest bijzondere rijksmonumenten van Nederland staat.
Domburg – Kuststadje en lustoord voor de elite
Domburg is een oud handelsstadje met 1.465 inwoners gelegen aan de Noordzeekust.
Dit kuststadje grenst in het noordoosten aan de buitenplaatsenzone Manteling van Walcheren met daarin enkele van de grootste landgoederen van Zeeland. Domburg was aan het begin van de twintigste eeuw uitgegroeid tot een chique badplaats.
Philippine – Ontginningsstad op Zeeuws-Vlaanderen
Philippine is een stadje met 1.805 inwoners dat rond 1505 als stad en voorzieningencentrum is gesticht aan de noordkant van de toen net ingepolderde Philippinepolder. Het jonge stadje ligt aan een inmiddels gekanaliseerde zijtak van de Braakmankreek, die uitmond in de Westerschelde.
IJzendijke – Vestingstadje in Zeeuws-Vlaanderen
IJzendijke is een stadje met 1.865 inwoners. Het originele havenstadje (oud-)IJzendijke lag aan een zeearm van de Westerschelde en werd, nadat het in 1404 door de zee was verzwolgen, landinwaarts herbouwd. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd dit nieuwe stadje voorzien van gebastioneerde vestingwerken, waarvan nog restanten aanwezig zijn.
Aardenburg- Middeleeuws handelsstadje in Zeeuws-Vlaanderen
Aardenburg is een middeleeuws stadje met 1.940 inwoners. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd het stadje omringd door gebastioneerde vestingwerken, waarvan nog restanten aanwezig zijn, waaronder één intacte stadspoort, de Westpoort.
De Sint-Bavokerk in Aardenburg, die rond 1230 gebouwd is in de stijl van de Scheldegotiek, staat in de top 100 van meest bijzondere rijksmonumenten van Nederland.
Sluis – Vestingstadje in Zeeuws-Vlaanderen
Sluis is een vestingstadje met 1.970 inwoners, dat is gesticht op de oostoever van het later verzande Zwin, tegenover Sint Anna ter Muiden. In de historische stadskern van Sluis bevinden zich ongeveer 40 rijksmonumenten, waaronder het zeer fraaie stadhuis ‘Belfort’. Daarnaast zijn de vestingwerken van dit stadje nog deels intact.
