Gelderland is de grootste provincie van Nederland en kent tientallen steden, waaronder tien stadjes met minder dan 3.000 inwoners. Vier van de kleinste steden van Gelderland staan zelfs in de top 10 van kleinste steden van Nederland.
Op de stadsstichting Nijbroek na, ontstonden deze kleine stadjes allemaal bij een kasteel. Deze kastelen lagen veelal langs belangrijke middeleeuwse handelsroutes, zowel over water als over land. Vanuit hun kastelen controleerden de kasteelheren de omgeving en inden zij tol op het handelsverkeer.
De voorburchten van deze kastelen groeiden uit tot handelsnederzettingen. Deze nederzettungen kregen stadsrechten maar ontgroeiden het stadium van dorp nooit echt. De meeste van de kastelen zijn in de loop der eeuwen verdwenen, maar Kasteel Staverden, Kasteel Keppel en Kasteel Heukelum bestaan nog steeds.
Zes van de kleinste stadjes van Gelderland hebben de status van beschermd stadsgezicht (Staverden, Bronkhorst, Laag-Keppel, Batenburg, Bredevoort en Buren). Maar ook zonder deze status zijn in het bijzonder Heukelum en Asperen een bezoekje meer dan waard.
Top 10 – Kleinste Steden van Gelderland
De kleinste steden van Gelderland zijn gerangschikt op het aantal inwoners in hun woonkern.
De verhalen van de kleinste steden van Gelderland
Staverden – Kasteelstadje op de Veluwe
Staverden is een is een gehucht met 5 inwoners en stadsrechten gelegen op Landgoed Staverden bij het gelijknamige kasteel aan de Staverdense beek. HIer bezat de graaf van Gelre een vroonhof, een versterkte boerderij, bij een doorwaadbare plaats in deze beek. Rond deze vroonhof bevond zich een een kleine nederzetting, waaraan de graaf van Gelre in 1298 stadsrechten verleende.
Daarna werd de vroonhof vervangen door een kasteel. Het naastliggende gehucht, dat tegenwoordig bestaat uit een viertal boerderijtjes, heeft zich echter nooit tot een stedelijke nederzetting ontwikkeld.
Wil je meer weten over Staverden en wat er in dit stadje en omringende landgoed te zien en doen is? Lees dan dit DiscoverNL-artikel.
Bronkhorst – Kasteelstadje aan de IJssel
Bronkhorst is een klein stadje aan de IJssel met in haar woonkern slechts 85 inwoners. De nederzetting is gesticht op de voorburcht van mottekasteel Bronkhorst, waarvan de vier meter hoge motte nog naast de woonkern aanwezig is.
Bronkhorst is één van de mooiste historische woonplaatsen in Gelderland.
Wil je meer weten over Bronkhorst en wat er in dit stadje en haar omgeving te zien en doen is? Lees dan dit DiscoverNL-artikel.
Laag-Keppel – Kasteelstadje tussen twee rivierarmen van de oude IJssel
Laag-Keppel is een stadje met in haar woonkern, grenzend aan Kasteel Keppel, 445 inwoners . De nederzetting bestaat uit lintbebouwing langs de doorgaande Dorpsstraat tussen twee eeuwenoude oversteekplaatsen over twee armen van de Oude IJssel.
Laag-Keppel is één van de mooiste historische plaatsen van Gelderland.
Wil je meer weten over Laag-Keppel en wat er in dit stadje en het omliggende landgoed te zien en doen is? Lees dan dit DiscoverNL-artikel.
Batenburg – Kasteelstadje in het Land van Maas en Waal
Batenburg is een stadje aan de Maas met in haar woonkern 530 inwoners. Dit in het zuiden van Gelderland gelegen handelsstadje, ligt naast de indrukwekkende ruïne van Kasteel Batenburg. Batenburg is één van de mooiste historische plaatsen van Gelderland.
Batenburg is één van de mooiste historische plaatsen van Gelderland.
Wil je meer weten over Batenburg en wat er in dit stadje en haar omgeving te zien en doen is? Lees dan dit DiscoverNL-artikel.
Maasbommel – Kleinste Hanzestad van Nederland
Maasbommel is een stadje in het Land van Maas en Waal met in haar woonkern 790 inwoners. De nederzetting is ontstaan bij de voormalig versterkte woontoren ‘Hof te Maasbommel’, waarvan de ronde kasteelgracht nog resteert.
Het aan de rivierdijk, bij een meander in de Maas, gelegen handelsstadje werd in 1312 zelfs een Hanzestad. Maasbommel beleefde haar economische hoogtepunt voor 1700 en verwerd daarna tot een lokaal handelscentrum.
Nijbroek – Polderstad in het IJsseldal
Nijbroek is een tot stad verheven polder met 790 inwoners. De centrale woonkern van deze polder was versterkt met een gracht, maar heeft zich nooit tot een stedelijke nederzetting ontwikkeld.
Wel zijn na de bloeiperiode van de landbouw in de tweede helft van de negentiende eeuw, veel boerderijen in deze polderstad omgebouwd tot fraaie IJsselhoeven, ‘mini’- buitenplaatsen.
Wil je meer weten over Nijbroek en wat er in deze polderstad te zien en doen is? Lees dan dit DiscoverNL-artikel.
Bredevoort – Vestingstadje in de Achterhoek
Bredevoort is een klein stadje in de Achterhoek met in haar woonkern 1.440 inwoners. Het is ontstaan naast Kasteel Bredevoort dat stond bij de kruising van twee belangrijke landwegen.
Rond 1610 werden het kasteel, en het op haar voorburcht ontstane stadje, omringd door moderne gebastioneerde vestingwerken. Zo ontstond één van de kleinste vestingsteden van Nederland.
Het kasteel werd in 1646 verwoest door blikseminslag in de kruittoren, en de vestingwerken zijn na het opheffen de vestingstatus in 1759, grotendeels afgegraven. Maar het historische stadshart van Bredevoort, met smalle kronkelige straatjes tussen de historische woningen en stadsboerderijen, resteert nog altijd.
Buren – Ommuurd kasteelstadje in de Betuwe
Buren is een voormalig kasteelstadje met in haar woonkern 2.040 inwoners. Buren ligt aan het riviertje de Korne en word nog voor tweederde omgeven door de middeleeuwse stadsmuur. In de stadsmuur bevinden zich nog een een landpoort, de Huizerpooort, en twee (restanten van) steigerpoorten die vanaf de Korne toegang gaven tot het stadje.
Van het ooit gigantische Kasteel Buren net buiten haar stadsmuren, resteert slechts het kasteelterrein. Buren is één van de mooiste historische plaatsen van Gelderland.
Heukelum – Kasteelstadje aan de Linge
Heukelum is een stadje in de Betuwe met in haar woonkern 2.050 inwoners. Heukelum ligt vlak naast Kasteel Heukelum aan de Linge.
In 2018 is de 500 meter lange stadsmuur aan de zuidgrens van het stadje herbouwd, waardoor de historische stadskern weer vrijwel geheel omringd is door een stadsmuur of stadswal, met daarnaast de stadsgracht en de Linge.
Asperen – Kasteelstadje aan de Linge
Asperen is een v. Voormalig kasteelstadje aan de Linge met in haar woonkern 3.000 inwoners. Het stadje is ontstaan bij het Kasteel Waddestein, dat naast de imposante Sint-Catharinakerk stond, el werd in 1672 door de Fransen opgeblazen en op haar fundamenten werd in 1893 een witgepleisterde eclectische villa met torenachtige uitbouw gebouwd.
Asperen is altijd een klein stadje van regionale betekenis gebleven en heeft in haar historische stadskern nog diverse voormalige stadsboerderijen. Langs de Linge is de stadsmuur van Asperen nog altijd aanwezig, terwijl aan de andere drie landzijden zich nog grote delen van de stadswal en stadsgracht bevinden.
Na de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie pal naast het stadje, werd in 1846 direct zuidelijk ervan het Fort bij Asperen gebouwd ter bescherming van twee daar in de Linge gebouwde inundatiesluizen.
