In Gelderland bevinden zich honderden historische landgoederen. De grootste onder hen, Het Loo en De Hoge Veluwe, zijn tevens de grootste landgoederen van Nederland. Veel van de grootste Gelderse landgoederen zijn aan het einde van de 19e eeuw ontstaan, of flink groter geworden, nadat door de introductie van kunstmest, de uitgestrekte heidevelden die eens grote delen van de Gelderse zandgronden bedekten, niet langer nodig waren voor het vruchtbaar houden van de akkers. Daarna werden veel van de heidegronden relatief goedkoop verkocht, en grotendeels omgevormd tot productiebos.
In de loop van de twintigste eeuw zijn veel van de particuliere, veelal adellijke, landgoederen door de lage rendementen die ermee konden worden gegenereerd (deels) verkocht. Veel van deze (delen van) landgoederen, inclusief het erop aanwezige erfgoed, werden daarna het eigendom van natuur-)organisaties, zoals Staatsbosbeheer en Geldersch Landschap en Kasteelen.
Hierdoor is veel van het culturele erfgoed op deze (voormalige) landgoederen bewaard gebleven. Wel verschoof het accent op deze gronden van het creëren van economische waarde naar het behouden of verbeteren van de erfgoedwaarde en het creëren van natuurwaarde.
Top 12 – Grootste historische landgoederen van Gelderland
- Kroondomein Het Loo (Apeldoorn, Veluwe).
- Landgoed Hoge Veluwe (Otterlo/Hoenderloo, Veluwe).
- Landgoed Huis Bergh (‘s-Heerenberg, Achterhoek).
- Landgoed Kasteel Rosendael (Rozendaal, Veluwezoom).
- Landgoed Scherpenzeel (Scherpenzeel, Gelderse Vallei).
- Landgoed Hof te Dieren (Dieren, grens Veluwe en IJsselvallei).
- Landgoed Kasteel Middachten (De Steeg, grens Veluwe en IJsselvallei).
- Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt (Beesd, Betuwe).
- Landgoed Huis De Poll (Voorst, IJsselvallei).
- Landgoed Warnsborn (Arnhem, grens Veluwe en Rijnvallei).
- Landgoed Staverden (Staverden, Ermelo, Veluwe).
- Landgoed Hackfort (Vorden, Achterhoek).
De grootste landgoederen van Gelderland zijn gerangschikt op de grootte van de landgoederen (hectare).
Historische landgoederen in Gelderland – Heerlijkheden en Buitenplaatsen
De meeste van de grootste Gelderse landgoederen zijn in de middeleeuwen ontstaan rond een kasteel of een havezate, van waaruit een heer zijn heerlijkheid bestuurde. Nog altijd vormen deze, veelal inmiddels tot buitenplaats getransformeerde versterkte woningen, het centrum van de historische landgoederen. Veel van de op de grote Gelderse landgoederen aanwezige buitenplaatsen behoren tot de mooiste buitenplaatsen van Nederland, en vier van hen (Paleis het Loo, Jachthuis Sint-Hubertus, Kasteel Middachten en Kasteel Rosendael staan zelfs in de top 100 van meest bijzondere rijksmonumenten van Nederland.
Bijzonder voor Gelderland zijn de terpenlandgoederen. Deze liggen langs de IJssel en Linge, zoals de grote landgoederen Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt, Landgoed De Poll, Landgoed Middachten en Landgoed Hof te Dieren. Deze (groten-)deels in de uiterwaarden of komgronden van een rivier gelegen landgoederen overstroomden in het verleden bijna jaarlijks bij hoog water. Daarom werden de woningen en pachtboerderijen op deze landgoederen er op natuurlijke verhogingen of terpen gebouwd.
Diverse van de grootste landgoederen in Gelderland zijn tegenwoordig flink kleiner dan een paar eeuwen geleden. Door vermogens- en successiebelasting, en de afnemende inkomsten door, in het bijzonder de houtproductie, en de gestegen kosten van arbeid aan het eind van de 19e/begin 20e eeuw, wogen de inkomsten van veel particuliere landgoederen, die soms al eeuwenlang het eigendom van adellijke families waren, niet langer op tegen de kosten. Na doorgaans flink te hebben ingeteerd op hun eigen vermogen, werden (grote delen van) deze historische landgoederen noodgedwongen verkocht, zoals bijvoorbeeld het geval was met de landgoederen rond de kastelen Rosendael en Huis Bergh.
Diverse van de grootste landgoederen zijn onderdeel van buitenplaatsenzone Gelders Arcadië (i.e. Rosendael, Hof te Dieren, Middachten en Warnsborn). In deze buitenplaatsenzone tussen Wageningen en Dieren bevinden zich meer dan honderd buitenplaatsen. Gelders Arcadië bevind zich op de grens van de zuidelijke en oostelijke stuwwallen van de Veluwe, en de uiterwaarden van de Rijn en IJssel. Door de grote hoogteverschillen in dit gebied, alsmede door de aanwezigheid van sprengbeken, was dit de 17e-18e eeuw een ideale locatie voor het aanleggen van buitenplaatsen in de romantische landschapsstijl.
De Verhalen van de grootste landgoederen in Gelderland
Kroondomein Het Loo – Buitenplaats van de Oranjes
Kroondomein Het Loo is een 10.400 groot landgoed bij Paleis Het Loo op de Veluwe in Apeldoorn. De basis van dit landgoed is het adellijke landgoed met Kasteel Het Oude Loo, dat in 1684 werd gekocht door koning Willem III, om er een Versailles-achtig buitenverblijf, Paleis Het Loo, één van de mooiste historische buitenplaatsen van Nederland, te laten bouwen.
In de loop der eeuwen werd het, oorspronkelijk ongeveer 200 hectare grote landgoed bij Kasteel Het Oude Loo door aankopen van de Oranjes steeds groter. Maar het landgoed werd pas serieus groot aan het begin van de twintigste eeuw. Toen kochten Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik, na de introductie van kunstmest en het inwerking treden van de Markenwet van 1886, circa 6.700 hectare heidevelden en voormalige gemeenschapsbossen op de Veluwe. Daarna lieten zij op de heidegronden productiebossen aanleggen.
Wil je meer weten over Kroondomein Het Loo en wat er op dit landgoed te zien en doen is? Lees dan dit artikel van DiscoverNL.
Landgoed De Hoge Veluwe – Symbool van het luxe leven van de puissant rijken aan het begin van de twintigste eeuw
Landgoed De Hoge Veluwe is een 5.400 hectare groot landgoed tussen Otterlo, Hoenderloo en Schaarsbergen. Het landgoed is aan het begin van de twintigste eeuw gesticht door het schatrijke echtpaar Anton en Helene Kröller-Müller. Zij lieten centraal aan de noordzijde van de door hen aangekochte woeste gronden Jachthuis Sint Hubertus bouwen, ontworpen door Nederlands meest vooraanstaande architect van die tijd, H.P. Berlage. Dit Jachthuis is dan ook één van de mooiste historische buitenplaatsen van Nederland.
Ook lieten de Kröller-Müllers op het landgoed een privémuseum bouwen voor de omvangrijke kunstcollectie van Helene, rond 1900 één van de rijkste vrouwen van Nederland. Anton, een fanatiek jager, liet zowel inheemse als exotische jachtdieren (o.a. moeflons, kangoeroes) op het omheinde landgoed uitzetten.
Wil je meer weten over Landgoed, tegenwoordig Nationaal Park, De Hoge Veluwe, en wat er op dit landgoed te zien en doen is? Lees dan dit artikel van DiscoverNL.
Landgoed Huis Bergh – Restant van het onafhankelijke graafschap Bergh
Het 2.060 hectare grote Landgoed Huis Bergh was eeuwenlang de thuisbasis van de machtige graven van den Bergh, die bezittingen door heel Nederland hadden. Landgoed Huis Bergh is het restant van hun onafhankelijke graafschap Bergh.
De graven van den Bergh bestuurden hun graafschap in eerste instantie vanuit kasteel Montferland in het, nog altijd bestaande zeer oude Bergerbos, dat gebouwd was op de grootste motte van Nederland.
Na 1240 lieten de graven twee kilometer zuidelijker, bij de splitsing van twee belangrijke middeleeuwse landwegen, een nieuw ‘modern’ kasteel bouwen; Huis Bergh. Buiten de poorten van het nieuwe kasteel ontwikkelde zich het stadje ’s-Heerenberg.
Wil je meer weten over Landgoed Huis Bergh, en wat er op dit landgoed te zien en doen is? Lees dan dit artikel van DiscoverNL.
Landgoed Rosendael – Verschrompeld adellijk landgoed
Landgoed Rosendael is een ongeveer 2.000 hectare groot adellijk landgoed op de brede en hoge Oost-Veluwestuwwal, noordoostelijk van Arnhem. Het landgoed ligt als een waaier noordelijk van het tot buitenplaats getransformeerde, door de graven van Gelre gestichte, Kasteel Rosendael, één van de mooiste historische buitenplaatsen van Nederland.
Het in 1830 nog ruim 10.000 hectare grote Landgoed Rosendael bestond toen voor het overgrote deel uit heide en stuifzand, ter plekke van o.a. de huidige natuurgebieden Planken Wambuis, Oud-Reemsterzand en Rozendaalse Veld. Deze woeste gronden werden door de heren van Rosendael gebruikt als jachtgronden, en ook bevonden zich er diverse landbouwenclaves (o.a. Terlet, Mossel, Deelen en Oud-Reemst), die voor bescheiden inkomsten zorgden.
Aan het eind van de negentiende eeuw werden op grote schaal bossen aangeplant op het landgoed, zoals het huidige Rozendaalse Bos, het Deelerwoud en Imbosch. In het Imbosch bevinden zich diverse toppen van glooiingen van de stuwwal, waaronder Signaal Imbosch, het hoogste punt van Gelderland.
Echter, de omvangrijke bosbouw verbeterde de economische situatie van het landgoed onvoldoende. Na de dood van de toenmalige landgoedeigenaren rond 1900, werden dan ook grote delen van het landgoed door de erfgenamen verkocht. Het restant van Landgoed Rosendael, inclusief Kasteel Rosendael, de omliggende kasteeltuin en bijgebouwen, werden in 1978 per legaat geschonken aan Geldersch Landschap en Kasteelen.
Wat is er te zien en doen op Landgoed Rosendael (Rosendael 1, Rozendaal)?
Landgoed Scherpenzeel – Historisch landgoed in de Gelderse Vallei
Landgoed Scherpenzeel is een 1.075 hectare groot adellijk landgoed aan de grens met de provincie Utrecht. Huis Scherpenzeel, een tot buitenplaats getransformeerd kasteel naast de historische kern van het gelijknamige dorp, is het centrum van dit historische landgoed dat is voortgekomen uit de gelijknamige heerlijkheid.
Landgoed Scherpenzeel is sinds haar eerste vermelding maar één keer verkocht, en de afstammeling van deze koper zijn nog steeds eigenaar van het landgoed. Op Landgoed Scherpenzeel, met haar 23 pachtboerderijen te herkennen aan hun karakteristieke blauw-witte luiken, is relatief veel van het oude agrarische cultuurlandschap van met houtwallen of elzensingels omzoomde percelen bewaard gebleven.
Wil je meer weten over Landgoed Scherpenzeel, en wat er op dit landgoed te zien en doen is? Lees dan dit artikel van DiscoverNL.
Landgoed Hof te Dieren – Jachtlandgoed van de Oranjes
Landgoed Hof van Dieren is een 1.000 hectare groot middeleeuws landgoed westelijk van Dieren, en ligt op de overgang van de brede hoge Oost-Veluwestuwwal en het IJsseldal. Het jachtlandgoed is in 1647 ontstaan door de aankoop van het toen hier gelegen middeleeuws vroonhof, door koning Willem II. Hij liet het middeleeuwse huis op het goed verbouwen tot een imposant jachtslot ‘Hof te Dieren’ met een al even imposante formele tuin.
Willem II, een fervent liefhebber van de jacht, liet bovendien in de bijbehorende bossen een wildbaan aanleggen, een omrasterd gebied waarin wild (herten, reeën, konijnen, hazen en vossen) werden gekweekt voor de jacht. Hier liet hij ook het Sterrenbos aanleggen, met vanaf de top van de Carolinaberg, de top van een glooiing van de stuwwal die 40 meter boven de tuin rond het jachtslot ligt, 14 beukenlanen in een sterpatroon. Dit bijzondere sterrenbos werd aangelegd voor de jacht maar ook om met het jachtgezelschap te imponeren.
Tijdens de opmars van het Franse leger in Nederland in 1795 werd het jachtslot ‘Hof te Dieren’ in brand gestoken. In 1822 kocht Marie Cornélie gravin van Wassenaer Obdam, vrouwe van Twickel het landgoed, inclusief het geruïneerde jachtslot en de verwilderde tuinen. Zij liet er een nieuw landhuis bouwen, en een landschappelijke tuin met een grotendeels ommuurde moestuin aanleggen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog brandde ook dit huis af, en er is geen nieuw landhuis op deze historische buitenplaats gebouwd. De landschappelijk tuin en diverse bijgebouwen zijn nog wel goeddeels intact. Landgoed Hof te Dieren is, net als het eveneens zeer grote Landgoed Twickel in Overijssel en diverse andere landgoederen en voormalige bezittingen de adellijke familie ‘van Wassenaar, eigendom van De Stichting Twickel, die het landgoed ook beheert. In het uiterwaarden deel van Landgoed Hof te Dieren bevinden zich, nog enkele op huisterpen gebouwde pachtboerderijen, met luiken geverfd in het zwart-wit van Twickel.
Wat is er te zien en doen op Landgoed Hof te Dieren (Arnhemsestraatweg bij 14, Dieren)?
Landgoed Middachten – Adellijk landgoed rond Kasteel Middachten
Landgoed Middachten is een 1.000 hectare groot adellijk landgoed noordoostelijk van Arnhem, op de overgang van de Oost-Veluwestuwwal naar het IJsseldal. Op schootsafstand van de IJssel werd hier bij een meander in deze rivier, op een verhoging in de uiterwaarden, rond 1355 een kasteel gebouwd. Dit kasteel werd in het Rampjaar 1672 zwaar beschadigd door de Fransen. Daarna werd het kasteel in 1697 herbouwd als buitenplaats met een formele tuin in de stijl van Versailles. Kasteel Middachten is dan ook één van de mooiste historische buitenplaatsen van Nederland.
Landgoed Middachten ligt als een waaier noordoostelijk rond Kasteel Middachten. Het bestaat deels uit uitgestrekte landbouwgronden gelegen in (i) de Havikerwaard, een uiterwaardegebied langs de IJssel, en (ii) langs het spoor dat het landgoed doorsnijdt. Daarnaast bestaat het landgoed bovenop de stuwwal grotendeels uit productiebos, van zowel beuken als naaldhoutbomen, de Middachter Bossen. De Middachter bossen vormden eens een jachtdomein, dat mede gebruikt werd door de Oranjes vanuit het aan het noorden van Landgoed Middachten grenzende Landgoed Hof te Dieren.
Bijzonder voor Nederland zijn twee op het landgoed gelegen bronbossen, het Fasantenbos en het Kooibos. Bronbossen bevinden zich op locaties waar kwelwater uittreed, en komen verder alleen in Zuid-Limburg en Twente voor. Deze twee natuurgebiedjes met zeldzame flora, voormalige hakhoutbossen, liggen voor de kasteelplaats aan de voet van de stuwwal, waar kwelwater van de Veluwe uittreed. Dit kwelwater voed ook de kasteelgracht en de gracht rond de kasteeltuinen van Middachten.
Landgoed Middachten omvat ook diverse pachtboerderijen en dienstwoningen, die zich deels bevinden in de woonkern van het naastgelegen De Steeg. De gebouwen die (eens) tot het landgoed behoren zijn te herkennen aan hun rood-wit geschilderde luiken, de kleuren van het wapen van het huis van Middachten. Landgoed Middachten is nooit verkocht maar altijd via vererving op de volgende generatie overgegaan, en is nog altijd particulier eigendom. De huidige eigenaar, de Graaf zu Ortenburg is een rechtstreekse afstammeling van Everardus van Middachten, die het goed in 1357 van de Graaf van Gelre in leen kreeg.
Wat is er te zien en doen op Landgoed Middachten (Smidsallee bij 18, De Steeg)?
Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt – Terpenlandgoed in de Betuwe
Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt is een 940 hectare groot adellijk landgoed aan de Linge, een voormalige zijrivier van de Waal. Het landgoed bestaat grotendeels uit landbouwgronden doorsneden door een uitgebreid lanenstelsel dat de pachtboerderijen met elkaar verbind. Verspreid over het landgoed liggen daarnaast diverse kleine bossen, met in enkele van hen een eendenkooi, en grienden langs de Linge.
Centraal op het landgoed staat Huis Mariënwaerdt. Op deze locatie werd in 1129, op een oeverwal langs de Linge, een abdij gebouwd. De abdij met omringende landerijen, lagen in het grensgebied van de toenmalige onafhankelijke graafschappen Buren, Culemborg en het veel grotere Gelre. De abdij werd dan ook verschillende malen verwoest, de laatste keer in 1567. Daarna stond dit strategisch gelegen landgoed ruim een eeuw te koop. Het werd in die tijd rechtstreeks beheerd door het Hertogdom Gelre. Om de verkoopbaarheid van het landgoed te verhogen, werd het in 1704, op de Landdag van het Kwartier Nijmegen van het Hertogdom Gelre, verheven tot (hoge) heerlijkheid.
Daarna kocht een voorvader van de huidige eigenaren, de baron(ess)en van Verschuer, Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt in 1734. In de tweede helft van de achttiende eeuw werd op de fundamenten van de abdij het huidige landhuis gebouwd, naast een tot wandelpark getransformeerd eeuwenoud landgoedbos. en omringd door bijgebouwen en een ommuurde moestuin. Deze historische buitenplaats is dan ook één van de mooiste buitenplaatsen van Nederland.
Vele van de pachtboerderijen en (vloed-)schuren op het landgoed staan op huisterpen, in deze regio woerden genaamd. Deze herinneren aan tijden, voordat de Linge in 1304 bij Tiel werd afgedamd, toen het grotendeels uit laaggelegen komgronden bestaande landgoed bij hoog water in de Waal/Linge met enige regelmaat overstroomde. Een markant voorbeeld hiervan is de, op de ruim vier meter hoge terp ‘De Woerd’ gebouwde boerderij Oude Waag 50 in het Lage Veld, één van de laagst gelegen gebieden in het noorden van Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt. Deze huisterp is veel hoger dan de meeste andere Nederlandse huisterpen en benadert in hoogte zelfs de hoogste dorpsterpen van Nederland.
Wat is er te zien en doen op Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt (Het Klooster bij 5, Beesd)?
Landgoed De Poll – Drieheerlijkheid in de IJsselvallei
Landgoed De Poll is een 917 hectare groot adellijk landgoed westelijk van de IJssel rond het dorp Bussloo. Het landgoed bestaat grotendeels uit landbouwgronden, met een twintigtal pachtboerderijen, en voor een kwart uit bos. Huis en Landgoed De Poll zijn de laatste vier eeuwen via vererving op de volgende generatie overgegaan, en zijn tegenwoordig het eigendom van barones van Lynden.
Landgoed De Poll ligt grotendeels buitendijks, op de overgang tussen de zandgronden van de Veluwe en het IJsseldal. Dit uiterwaardengebied bevat afwisselend lagere en hogere gronden; restanten van oeverwallen, rivierduinen en dekzandruggen, met hoogteverschillen van soms wel twee meter. Eeuwenlang overstroomde dit gebied regelmatig bij hoog water in de IJssel. De eerste woningen werden daarom gebouwd op deze natuurlijke verhogingen, die vaak ook nog kunstmatig verder opgehoogd werden. Nog altijd wordt het uiterwaardengebied bij Landgoed De Poll getypeerd door de verspreid liggende boerderijen op terpen, in deze regio pollen genaamd. Ziehier de oorsprong van de naam van Landgoed De Poll.
Centraal op Landgoed De Poll stonden eeuwenlang vlak bij elkaar, elk op een eigen poll, twee havezaten. Het huidige centrum van het landgoed, de historische buitenplaats ‘De Poll’, bevind zich rond het rechthoekige ‘Huize ‘De Poll’. Dit landhuis is in de achttiende eeuw gebouwd op de fundamenten van de havezate Huis Gietelo. Dit nieuwe landhuis stond later bekend als ‘Nieuwe Poll’. Huis Gietelo was het bestuurscentrum van de heerlijkheid Gietelo, waarvan het grondgebied zich grotendeels westelijk van Huize Poll en het huidige buurtschap Gietelo bevond. Nog altijd ligt hier een deel van Landgoed De Poll. Deze voormalige heidevelden bestaan tegenwoordig grotendeels uit naaldbossen.
Aan de andere kant van de grote waterpartij achter Huize ‘De Poll’ stond havezate De Poll. Na de bouw van landhuis ‘Nieuwe Poll’, werd deze tweede havezate ‘Oude Poll’ genoemd. Havezate ‘Oude Poll’ is in 1693 vervangen door een herenhuis, deels gebouwd met hergebruikte stenen van de havezate. Dit herenhuis is in de negentiende eeuw verbouwd tot een boerderij, de huidige boerderij Oude Poll.
Op Landgoed De Poll staat, twee kilometer zuidoostelijk van Huize de Poll, op een eilandje in een oude bedding van de IJssel, de ruïne van een derde versterkt huis; Kasteel De Nijenbeek. Deze verdedigingsburcht werd in de dertiende eeuw gesticht in opdracht van de graaf van Gelre. Kasteel en landerijen werden in 1778 aangekocht door de toenmalige eigenaar van Landgoed De Poll, toen Oude en Nieuwe Poll reeds een eenheid vormden. Zo waren drie leengoederen verenigd, en werd Huize De (Nieuwe) Poll de zetel van de heren en vrouwen van de ‘Beide Pollen en De Nijenbeek’.
Tot aan het eind van de Tweede Wereldoorlog is Kasteel De Nijenbeek bewoond geweest. Maar het kasteel werd in de laatste weken van de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd door beschietingen door de bevrijders, om de Duitsers die in het bouwwerk zaten te verdrijven. Wat resteert is een grote vierkante donjon met twee meter dikke muren.
Aan het begin van de negentiende eeuw is de formele tuin van Huize De Poll, nog herkenbaar aan de 1,4 kilometer lange, kaarsrechte oprijlaan naar het landhuis, vervangen door een landschappelijke tuin. Bijzonder is dat toen de Veluwse bandijk , die vlak naast Huize De Poll over het landgoed loopt, onderdeel is geworden van de nieuwe tuin. Deze, langs een aantal kolken slingerende ‘natuurlijke’ rivierdijk werd beplant met eiken en beuken, en zo ontstond de enige bomendijk van Nederland.
Wat is er te zien en doen op Landgoed De Poll (Deventerweg bij 28, Voorst)?
Landgoed Warnsborn – Buitenplaatsenlandgoed in Gelders Arcadië
Landgoed Warnsborn is een 750 hectare groot heuvelachtig landgoed op een zuidwestelijke uitloper van de stuwwallen van de Veluwe, in het noordwesten van Arnhem. Het centrum van het landgoed wordt gevormd door de in 1827, op kwelwater-rijke woeste gronden, gestichte buitenplaats Warnsborn.
Tussen de bomen van het grotendeels uit bos bestaande landgoed, liggen verspreid enkele heidevelden en landbouwpercelen. Zuidelijk van het landhuis bevind zich het grotere landbouwgebied ‘Hoog Erf’, met de percelen in de vakken van een door lanen gevormde, centrale zessprong.
De historische buitenplaats Warnsborn, bestaat naast uit landhuis ‘Groot Warnsborn’, tegenwoordig een hotel-restaurant, onder andere uit een koetshuis, een oranjerie naast een formele terassentuin, en een als kapel vormgegeven tuinmanswoning (folly). Langs het Landhuis stroomt de sprengbeek ‘Beek op Warnsborn’. Deze beek start in een vijver achter het landhuis, een natuurlijke kwelplek, en stroomt via een aantal kleine watervallen naar beneden.
Wat is er te zien en doen op Landgoed Warnsborn (Bakenbergseweg 177, Arnhem)?
Landgoed Staverden – thuisbasis van één van de kleinste steden van Nederland
Het 750 hectare grote, langgerekte Landgoed Staverden ligt langs beide zijden van de Staverdense Beek in het noordwesten van de Veluwe. Het landgoed bestaat voor ongeveer de helft uit bos. De andere helft bestaat uit landbouwgronden, zowel rationeel verkavelde percelen in het noorden van het landgoed, als tal van kleine, door houtwallen omzoomde, perceeltjes, herinneringen aan landbouwenclaves uit de vroege middeleeuwen.
Het centrum van Landgoed Staverden is de historische buitenplaats Kasteel Staverden. Dit kasteel werd door de graven van Gelre als jachtslot gebruikt. Deze gaven het boerengehucht bij het kasteel, niet veel meer dan een handvol boerderijen aan de andere kant van de Staverdense beek, in 1298 stadsrechten. Hiermee huisvest Landgoed Staverden één van de kleinste steden van Nederland. Dit gehucht heeft zich echter nooit tot stad ontwikkel.
Vanaf 1650 werd het kasteel in diverse stadia omgevormd tot buitenplaats. De huidige historische buitenplaats Kasteel Staverden, met omgrachte tuinen en bijgebouwen, werd grotendeels aan het begin van de twintigste eeuw aangelegd.
Wil je meer weten over Landgoed Staverden (Uddelermeerweg 2, Ermelo), en wat er op dit landgoed te zien en doen is? Lees dan dit artikel op DiscoverNL.
Landgoed Hackfort – Adellijk landgoed aan de Baakse Beek
Landgoed Hackfort is een 740 hectare groot, voormalig adellijk landgoed in de Achterhoek, westelijk van Vorden. Het landgoed bestaat nog grotendeels uit historisch cultuurlandschap van agrarische gronden met veertig pachtboerderijen. Tussen de, onregelmatig gevormde, akkers en weilanden bevinden zich diverse kleine bossen en boomwallen.
Landgoed Hackfort ligt rond het van origine middeleeuwse Kasteel Hackfort, dat nog altijd het centrum van dit landgoed is. Deze verdedigingstoren werd rond 1370 gebouwd bij een doorwaadbare plaats in de Baakse Beek, plaatselijk ook wel de Hackfortsche Beek genoemd. In de loop der eeuwen is het kasteel diverse malen verwoest en/of grootschalig verbouwd en uitgebreid, inclusief de bouw van diverse bijgebouwen op het voorterrein van het kasteel, zoals de nog altijd maalvaardige watermolen uit 1700, en enkele boerderijen.
In 1788 werd het kasteelterrein omgevormd tot buitenplaats en kreeg het zijn huidige aanzien. Het kasteel werd verbouwd tot een goed bewoonbaar landhuis met een statig voorkomen waarin op twee hoeken een 16e-eeuwse torens van een eerder kasteel zijn opgenomen. Ook werden toen het voorplein met daaraan het bouwhuis met erachter de moestuin aangelegd, en aan de andere zijde van de Hackfortse Beek werd een wandelbos aangelegd.
Na ruim zes eeuwen via vererving op de volgende generatie te zijn overgedragen, werden Landgoed en kasteel uiteindelijk tussen 1970 en 1981, door verschillende legaten van de laatste telgen van de adellijke familieeigenaar, het eigendom van Natuurmonumenten.
Wat is er te zien en doen op Landgoed Kasteel Hackfort (Baakseweg bij 6, Vorden)?
