Landgoed De Boom – Landerijenverzameling in de Gelderse Vallei

Historisch LandschapAgrarisch landschapKastelen & BuitenplaatsenLandgoederen
LocatieUtrecht
8 minuten leestijd

Landgoed De Boom is een 1.166 hectare groot landgoed in de provincie Utrecht. Het is één van de grootste landgoederen van Nederland. en het op één na grootste landgoed van de provincie Utrecht.

Landgoed De Boom is pas in de tweede helft van de negentiende eeuw ontstaan, als gevolg van de grondverzamelzucht van Arnoud Jan de Beaufort. Mede geholpen door de Landbouwcrisis kocht hij landerijen en opstallen van tientallen lokale boeren, en verpachtte deze weer aan hen terug.

Nog altijd bestaat Landgoed De Boom grotendeels uit agrarische gronden in het eeuwenoude coulisselandschap van de Gelderse Vallei. Op het landgoed liggen twee historische buitenplaatsen; De Boom en Heiligenberg, naast pachthoeves, woningen en historische gebouwen, waaronder 28 rijksmonumenten.

Inhoudsopgave

Landgoed De Boom – Agrarisch landgoed

Landgoed De Boom is het gesticht door Arnoud Jan de Beaufort (1855- 1929). Deze telg uit een vermogende patriciërsfamilie en kleinzoon van Willem Hendrik de Beaufort, stichter van het direct westelijk van De Boom gelegen Landgoed Den Treek-Henschoten.

Arnoud Jan begon aan het einde van de 19e eeuw met het aankopen van los land, woningen en boerderijen oostelijk van de Arnhemse weg/Heiligenbergerbeek, naar voorbeeld van zijn grootvader die zo Landgoed Den Treek bij elkaar had ‘verzameld’. Zijn grondeigendom nam bovendien toe nadat hij in 1879 huwde met de niet onbemiddelde Maria Isabella Anne Josine Charlotte barones van Hardenbroek, wiens vader eigenaar was van de noordelijk van de De Boom gelegen buitenplaats Heiligenberg, en die ook grond meebracht.

De aankoop van grond voor het landgoed kwam in een stroomversnelling nadat in 1878 de Landbouwcrisis was uitgebroken nadat de VS en Canada goedkope landbouwproducten op de West-Europese markt dumpten. Lokale boeren wilden, of moesten, hun landerijen verkopen, waarna ze het van Arnoud Jan terugpachten.

Pachtboerderij Groot Zandbrink

In de loop der jaren is het landgoed uitgegroeid tot een oppervlakte van circa 1.160 hectare, waarop zo’n 16 pachtboerderijen en 60 woningen staan (huur en erfpacht) gelegen zijn te herkennen zijn aan hun blauwe luiken. De grootste aaneengesloten gebieden van het landgoed liggen (i) noordelijk rondom Huis De Boom en (ii) westelijk van het dorpje De Glind. Daarnaast bestaat het landgoed uit tientallen kleine deelgebieden en -gebiedjes, soms slechts een weiland, grotendeels in een straal van zo’n 5 kilometer rond Huis De Boom.

Landgoed De Boom bestaat nog altijd voor het grootste deel uit landbouwgronden, die verpacht zijn aan grondgebonden melkveehouderijbedrijven. Verder bestaat een kwart van het landgoed uit bos- en natuurgebieden, houtwallen en singels. De pachters spelen een rol in het beheer van het landgoed.

De Boom – Landgoed met twee historische buitenplaatsen

In 1878 liet Arnoud Jan min of meer centraal op zijn bijeengesprokkelde domein, grenzend aan de Arnhemse weg en de Heiligenbergerbeek een nieuw landhuis bouwen met daaromheen een landschappelijke tuin en bijgebouwen. De nieuwe buitenplaats De Boom en het landgoed werden vernoemd naar een oude boom die bij de brug over de Heiligenbergerbeek naar Huize De Boom stond en waar officiële gemeentelijke mededelingen op werden aangeplakt.

Huize Heiligenberg 2

Na de dood van haar laatste eigenaar worden in 1929 landgoed en buitenplaats Heiligenberg, het voormalige buiten van zijn schoonvader, door Arnoud Jan gekocht en aan Landgoed De Boom toegevoegd. Sinds die tijd worden Huize De Heiligenberg, en de tot woningen omgebouwde bijgebouwen van de buitenplaats, verhuurd.

Nadat zijn enige zoon en hij niet lang daarna overlijden, wordt Landgoed De Boom in 1929 het eigendom van zijn enige dochter Anna Aleida de Beaufort.

Stichting De Boom – Eigenaar van Landgoed De Boom

De kinderloze Anna Aleida de Beaufort richtte in 1948 Stichting De Boom op, waar zij, gefaseerd, het landgoed en de buitenplaatsen in heeft onderbracht. Sinds het overlijden van ‘juffrouw Annie’ in 1975, is Stichting De Boom eigenaar van Landgoed De Boom.

Stichting De Boom heeft tot doel; (i) de duurzame instandhouding en groei van het landgoed en (ii) het ondersteunen van sociaal maatschappelijke, goede doelen in gemeenten waar Landgoed De Boom haar bezittingen heeft. Voor het realiseren van deze doelstellingen is de stichting afhankelijk van de gegenereerde opbrengsten uit het bosareaal, verhuur van woningen en bedrijfspanden, de verpachting van landbouwgronden en –bedrijven, in erfpacht uitgegeven gronden en andere middelen.

verrekijker

Bezienswaardigheden Landgoed De Boom

 

Landgoed De Boom is een ruim 1.100 hectare groot particulier, deels NSW-, landgoed dat grotendeels is opengesteld voor het publiek. Op het landgoed bevinden zich twee historische buitenplaatsen: (i) De Boom en (ii) Heiligenberg.

Landgoed De Boom

andgoed De Boom (Arnhemseweg bij 107, Leusden) ligt in de Gelderse Vallei, oostelijk van de Arnhemse weg in het buitengebied van Woudenberg en Leusden. Noordelijk van de centraal op het landgoedgelegen buitenplaats De Boom, bevind zich het grootste aaneengesloten gebied van het landgoed. Ten noordoosten hiervan liggen diverse kleinere deelgebieden, grotendeels bestaande uit weilanden en diverse kleine bosgebieden. In dit coulisselandschap liggen tientallen pachtboerderijen en woningen van het landgoed, te herkennen aan hun blauwe luiken, soms met witte spiegel;

  • Pachtboerderijen. Tot Landgoed De Boom horen 16 (monumentale) pachtboerderijen, waaronder;
    • Boerderij Middelbroek (Leusbroekerweg 1). Langhuisboerderij uit 1876.
    • Groot Zandbrink (Postweg 2, Achterveld). Langhuisboerderij met aangebouwd zomerhuis en bakhuis uit 1878 bij een
      • Grachtheuvel, waarschijnlijk het restant van een versterkte spijker, een woonplek van oude landadel.

Historische buitenplaats De Boom

De historische buitenplaats De Boom bestaat uit 8 rijksmonumenten, waaronder;

  • Huis De Boom (Arnhemseweg 107,Leusden); witgepleisterd eclectisch landhuis met een L-vormig grondplan uit 1879-1881. Het huis bevind zich aan de zuidzijde van het bospark nabij de Arnhemseweg en de Heiligenbergerbeek. is te bereiken via een in oostelijke richting afbuigende oprijlaan vanaf deze weg. Het heeft een L-vormig grondplan met een rechthoekig
  • Tuinen en park
    • Parkbos in landschappelijke stijl. Voor het landhuis ligt een groot gazon, met daaromheen een parkbos met slingerpaden. Dit parkbos heeft in het noorden een opener karakter. Achter het landhuis is door dit parkbos een zich verbredende zichtas over weilanden en bakkers uitgespaard richting de Leusbroekerweg.
    • Fazantenren (noordelijk van het landhuis) in de vorm van een tuinprieel uit rond 1880.
    • Zwembad (in het parkbos oostelijk van het landhuis) een tot open water zwembad gemodificeerd vennetje.
    • Toegangshekken;
      • Noordelijke ingang (Leusbroekerweg bij 3, Leusden) met daarachter een 500 meter lange rechte oprijlaan naar de buitenplaats.
      • Zuidelijke ingang (Arnhemseweg bij 107, Leusden), met daarachter een in de richting van het landhuis afbuigende oprijlaan.
    • Moestuincomplex westelijk van de zuidelijke ingang, in het zuidwestelijke deel van het park.
      • Ommuurde moestuin met kassen
      • Oranjerie evenwijdig aan de tuinmuur van de moestuin uit rond 1880.
      • Tuinmanswoning (Arnhemseweg 105, Leusden)
      • Wagenschuur (Arnhemseweg bij 105, Leusden) uit rond 1880.
  • Bijgebouwencomplex tegenover de zuidelijke ingang tot de buitenplaats.
    • Jachthuis (Geeresteinselaan 79, Woudenberg). uit 1878/1879 in Eclecticise stijl.
    • Koetshuis met woonhuis en paardenstal (Geeresteinselaan 81) uit 1878, thans kerkgebouw.

Historische buitenplaats Heiligenberg

De historische buitenplaats Heiligenberg (Heiligenbergerweg 5, Leusden) bestaat uit 15 rijksmonumenten, waaronder;

  • Huis De Heiligenberg (Heiligenbergerweg 5, Leusden). Witgepleisterd langgerekt landhuis van twee verdiepingen. Het huis is gedekt met grijze pannen en bestaat uit  een  middendeel uit rond 1820 dat rond 1870 is uitgebouwd met een noord- en zuidvleugel.
    • Huis De Heiligenberg bevind zich op de top van een 2 meter hoge arm van een hoefijzervormige voormalige stuifduin langs de Heiligenbergerbeek. De andere, 12 meter hoge, met parkbos bedekte, arm van deze rivierduin bevind zich aan de achterkant van het landhuis en fungeert tevens als coulisse voor het landhuis.
  • Tuinen en park
    • Landschapspark. Rond het landhuis bevind zich een tuin in landschappelijke stijl met diverse gekromde waterlopen met;
      • Inrijhek. (Heiligenbergerweg bij 3). Versierd en bekroond smeedijzeren hek, geflankeerd door vleugelstukken, met daarachter de gecurvde oprit naar het landhuis, langs een door een smeedijzeren hek omgeven weiland.
      • Parkbos. Op de hoogste arm van de rivierduin en noordelijk van het landhuis bevind zich een parkbos met slingerpaden.
        • Brug/getjes over de waterlopen
      • Overtuin aan de andere kant van de Heiligenbergerweg, met;
        • Het Zwanewater. Grote vijver.
        • Duiventil. Bepleisterde achthoekige bakstenen til, met spits toelopend leien dak aan de oostrand  van Het Zwanewater.
        • Weilanden
        • Bosstrook
    • Moestuincomplex (Heiligenbergerweg bij 1a), zuidelijk van de Leusder grift;
      • Moestuin met met tuinmuur, kassen, schuur, koude bakken,
      • Oranjerie (Heiligenbergerweg bij 1b)  uit rond 1830 dat later is verbouwd tot woonhuis .
  • Bijgebouwen
    • Koetshuis annex woning ((Heiligenbergerweg 3, Leusden, naast het inrijhek van de buitenplaats). Pand uit 1815, met daar vlakbij;
      • Menagerie (Heiligenbergerweg bij 3). Rood zeshoekig bakstenen gebouwtje op zeshoekig grondplan uit rond 1850.
    • Jachtopzienershuis (Heiligenbergerweg 2, in de noordwesthoek van de Overtuin) met uiterlijk van een tolhuis uit rond 1830. Rechthoekig rietgedekt gebouw in cottage-stijl met een driekwart cirkelvormige uitbouw aan de wegkant.
    • Tuinmanswoning (Heiligenbergerweg bij 1, in hoek van moestuin). Pand uit rond 1820 in cottage stijl in een hoek van de moestuin waar de grift en de Heiligenbergerbeek samenkomen.

Overige bezienswaardigheden Landgoed De Boom

  • Natuurgebieden
    • Groot Zandbrink (Asschatterweg bij 70, Leusden). Bijzonder, 10 hectare groot natuurgebied met heide en blauwgrasland, dat vanwege de kwetsbare natuur zelf niet toegankelijk is.
    • Schoolsteegbosjes (noordelijk en zuidelijk van de Schoolsteeg, Leusden, in het oosten grenzend aan het Valleikanaal). 95 hectare groot nat broekbosgebied. Het beschermde natuurgebied ligt in een kom ingeklemd tussen de Utrechtse Heuvelrug en en de hogere delen van de Gelderse Vallei en is een nat en moerassig met broekbos, weilanden en poelen.
  • Grebbelinie. Landgoed De Boom wordt doorsneden door de Grebbelinie, een in 1745 aangelegde waterlinie van ongeveer 60 kilometer, die diende als voorverdediging van de Hollandse Waterlinie. Grote delen van Landgoed De Boom liggen in het inundatiegebied van de Grebbelinie. Tussen en op sommige deelgebieden van het landgoed liggen diverse onderdelen van de Grebbelinie, waaronder;
    • Valleikanaal (Leusbroekerweg bij 25, Leusden). Veertig kilometer lang, enigszins slingerend, kanaal dat aan de oostzijde van het parkbos ligt. Het Valleikanaal werd in 1935-1941 aangelegd om de afwatering in de Gelderse Vallei te verbeteren, gebruikmakend van bestaande beeklopen zoals die van de Lunterse beek. Het Valleikanaal diende tevens als liniekanaal om de inundatie van de Grebbelinie te verbeteren. Langs het kanaal liggen;
      • Liniedijk. Langs de westzijde van het Valleikanaal ligt de liniedijk, die diende als waterkering en als verdedigbare wal. De liniedijk, met daarop verspreid liggend een tiental kazematten, grenst deels aan Landgoed De Boom. De liniedijk is grotendeels veranderd in een natuurgebied met voetpad.
      • Jaagpad. Langs de oostzijde van het kanaal ligt een jaagpad, tegenwoordig fietspad.
    • Bruinenburgersluis (noordoostelijk van Ekris 74 bij Valleikanaal). Sluis waarmee door middel van het plaatsen van schotbalken kon worden voorkomen dat het water in het Valleikanaal, tevens liniekanaal, via de Heiligenbergerbeek, de westelijke voortzetting van de Lunterse Beek, wegloopt.
    • Asschatterkeerkade (Asschatterweg bij 215, Leusden). Deze in 1745 aangelegde 1,5 meter hoge dijk, die later haaks op het Valleikanaal kwam te liggen, loopt door het gehucht Asschat. Deze dwarsdijk diende om te voorkomen dat water uit het inundatiegebied zou wegstromen naar lager gelegen gebieden.
    • Voorwerk Asschatterkeerkade (Asschatterweg bij 215, Leusden). Omgrachte halve veldschans over de Asschatterkeerkade, ter verdediging van een kwetsbare locatie, hier een toegangsweg vanuit het oosten: de Asschatterweg. De schans is geoutilleerd met betonnen kazematten en verbindingsloopgraven.
bike

Activiteiten Landgoed De Boom

Eten en drinken

Eten & drinken op Landgoed De Boom

Overnachten

Overnachten op en rondom Landgoed De Boom

  • Rondom Landgoed De Boom liggend diverse hotels, B&B’s, vakantiehuisjes en campings.

Natuur en landschap op Landgoed De Boom

Landgoed De Boom ligt in de Gelderse Vallei. Dit is een relatief laaggelegen, nat, gebied, dat wordt omgeven door de heuvels van de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe. In het verleden bevonden zich in deze vallei veengebieden en broekbossen.

In de elfde-twaalfde eeuw werd dit moerasgebied ontgonnen. Vanaf (geringe) terreinverhogingen zoals dekzandheuvels en -ruggen. Zo ontstonden verspreid liggende boerderijen, de huiskampen, waarbij individuele, onregelmatig gevormde, akkers en weilanden bijeen liggen. Op de hogere delen bevonden zich de akkers, op de overgangszones de graslanden en in de lage vochtige beekdalen de hooilanden.

Rond een groep percelen van één eigenaar werd vaak een greppel of houtwal aangelegd, veelal een natuurlijke scheidslijn volgend (bijvoorbeeld een beek of een laagte). Ook werden houtwallen en elzensingels gebruikt om de percelen te begrenzen en waren er soms kleine perceeltjes hakhout in zo’n landbouwenclave aanwezig. Op de hogere delen van de Gelderse Vallei kwam hakhout van eik, els en berk het meeste voor en op de lagere gronden ook van es en wilg. De onregelmatige kampontginningen worden afgewisseld met regelmatige cope-ontginningen, rechthoekige percelen, zoals in de buurt van Asschat.

Coulisselandschap Landgoed De Boom 2

Veel van het kleinschalige cultuurlandschap is goed bewaard gebleven in de Gelderse Vallei en dus op of nabij Landgoed De Boom. Hierdoor heeft het landgoed in een gevarieerd landschap met landschapselementen zoals geriefhoutbosjes, houtwallen, elzensingels, poelen, bloemrijke graslanden, heidepercelen etc. Bij beide buitenplaatsen ligt een gevarieerd landschappelijk park.

In het afwisselende, kleinschalige cultuurlandschap van Landgoed De Boom voelen zich vele dieren zoals ree, das, boerenzwaluw, steenuil en ijsvogel zich thuis, maar ook amfibieën zoals de ringslang, salamander, hazelworm en diverse soorten kikkers komen veelvuldig voor.

In de tweede helft van de achttiende eeuw is de Grebbelinie, van Rhenen naar Eemdijk in de Gelderse Vallei aangelegd. De Liniedijk is grotendeels omgevormd tot natuurgebied.

DiscoverNL
Privacyoverzicht

Deze site maakt gebruik van cookies, zodat wij je de best mogelijke gebruikerservaring kunnen bieden. Cookie-informatie wordt opgeslagen in je browser en voert functies uit zoals het herkennen wanneer je terugkeert naar onze site en helpt ons team om te begrijpen welke delen van de site je het meest interessant en nuttig vindt.